Witte Kerkje Heemse: van binnen en van buiten

Witte Kerkje Heemse: van binnen en van buiten

Eén van de weinige monumenten in de gemeente Hardenberg is de Witte of Lambertuskerk aan de Scholtensdijk in Heemse, in de volksmond wel het witte kerkje genoemd (voor het eerst wit geverfd tijdens de restauratie in 1936). Bij de laatste restauratie is gebleken dat de huidige kerk tot in de 13de eeuw een houten voorganger moet hebben gehad.  Omstreeks 1300 is het houten kapelletje vervangen door een stenen kerkgebouw. Het moet een sober uitgevoerd zaalkerkje zijn geweest op een fundament van zwerfkeien. De muren waren opgetrokken van brokken ijzeroer die gevonden werden in de oerbanken in de Vechtbedding. Ze werden met schepen aangevoerd. Door de bepleistering van de muren in de 19de eeuw zijn deze niet meer zichtbaar.In de 15de eeuw werd de kerk uitgebreid met het koor. Daarvan zijn aan de buitenkant de steunberen te zien. Ook kwamen er gotische ramen en gewelven.  Vier wandnissen uit die tijd zijn bij de laatste restauratie zo goed mogelijk hersteld. Dit geldt ook voor de vijfde nis, die werd ontdekt toen de oostelijke ingang werd gesloopt (uit veiligheidsoverweging is de deur in 2006 weer teruggeplaatst). Een klein sacramentsnisje is ook nog aanwezig. Onder invloed van de kerkhervorming maakt omstreeks 1610 de Rooms-Katholieke kerk plaats voor de Protestantse kerk. Er begon een periode van verval en verwaarlozing. Gedurende een periode van 30 jaren, van 1633 tot 1662, werden er in de kerk helemaal geen diensten meer gehouden, totdat men in 1662 daarmee weer begon. Uit dat jaar is nog het eikenhouten achterschot van een bank (wandfries) met het opschrift “ANNO CHRISTI 1662″ aanwezig. De eikenhouten preekstoel (nu beschilderd) dateert blijkens het daarin aangebrachte jaartal uit 1681 en is in 1936 tegen de zuidelijke gevel geplaatst. Het in 1746 aangebrachte uurwerk wordt nu bewaard in de Oudheidkamer. De wijzerborden zijn in 1937 vervangen. Bij de laatste restauratie (1975-1977) is een nieuw uurwerk aangebracht. De restauratie van 1975-1977 is uitgevoerd onder leiding van architect D. Weima uit Velp, m.m.v. Monumentenzorg. Men vond restauratie in 19de-eeuwse stijl het meest acceptabel. De raamopeningen kregen weer hun oorspronkelijke hoogte en houten kozijnen. Om een meer harmonisch geheel te krijgen werd de vleugel aan de noordzijde bepleisterd. Het interieur, met name de banken, onderging een belangrijke verandering. In de ruimte vóór de preekstoel (1681) werd een aantal banken vervangen door iepen stoelen met biezen zitting. Het aantal zitplaatsen bleef 385. Drie massief koperen kroonluchters zorgen voor een passende sfeervolle verlichting. Het typisch Romaanse doopvont van Bentheimer zandsteen uit ± 1200, heeft opnieuw een plaats gekregen vóór de preekstoel. Van 1681- 1936 stond het doopvont in de pastorietuin als bloembak. In die tijd gebruikte men voor de doop een zilveren schaal op een antieke smeedijzeren houder (1681), bevestigd aan de zijkant van de preekstoeltrap. Op de preekstoel ligt een oude bijbel op een zeldzame koperen lezenaar.Er zijn in Nederland ongeveer 150 kerken aan Lambertus gewijd. De heilige Lambertus wordt in Nederland en België nog steeds vereerd.